Vergiye Uyumlu Mükelleflere %5 Vergi İndirimi: Şartlar, Uygulama ve Muhasebeleştirilmesi
Vergiye Uyumlu Mükelleflere %5 Vergi İndirimi: Şartlar, Uygulama ve Muhasebeleştirilmesi
Ercan Gökçe
Serbest Muhasebeci Mali Müşavir
Vergi sistemlerinde mükelleflerin vergisel yükümlülüklerini zamanında ve eksiksiz yerine getirmelerini teşvik eden uygulamalar büyük önem taşımaktadır. Ülkemizde bu amaçla getirilen düzenlemelerden biri de Gelir Vergisi Kanunu’nun mükerrer 121’inci maddesinde yer alan “Vergiye Uyumlu Mükelleflere Vergi İndirimi” uygulamasıdır.
Kamuoyunda yaygın olarak "%5 vergi indirimi" olarak bilinen bu düzenleme sayesinde belirli şartları taşıyan gelir ve kurumlar vergisi mükellefleri, yıllık beyannameleri üzerinden hesaplanan verginin %5’i kadar indirimden yararlanabilmektedir.
Bu yazımızda uygulamanın kapsamını, yararlanma şartlarını, dikkat edilmesi gereken hususları ve muhasebeleştirilmesine ilişkin görüşlerimizi ele alacağız.
Vergi İndiriminden Kimler Yararlanabilir?
Vergiye uyumlu mükelleflere sağlanan %5 vergi indirimi;
Ticari kazanç elde eden gelir vergisi mükellefleri,
Zirai kazanç elde eden mükellefler,
Serbest meslek erbabı,
Kurumlar vergisi mükellefleri,
Basit usule tabi mükellefler
tarafından kullanılabilmektedir.
Ancak finans ve bankacılık sektöründe faaliyet gösteren kurumlar, sigorta ve reasürans şirketleri ile emeklilik şirketleri ve emeklilik yatırım fonları bu uygulamadan yararlanamamaktadır.
Ayrıca yalnızca kira geliri, ücret geliri, menkul sermaye iradı, değer artış kazancı veya arızi kazanç nedeniyle beyanname veren kişiler için de bu indirim söz konusu değildir.
Vergi İndirimi İçin Aranan Şartlar
Kanun koyucu, vergi indiriminin gerçekten uyumlu mükelleflere verilmesini amaçladığından bazı önemli şartlar öngörmüştür.
1. Beyannamelerin Süresinde Verilmiş Olması
İndirimin hesaplanacağı yıl ile önceki iki yıla ait;
Gelir veya kurumlar vergisi beyannameleri,
Geçici vergi beyannameleri,
Muhtasar ve prim hizmet beyannameleri,
Katma Değer Vergisi beyannameleri,
Özel Tüketim Vergisi beyannameleri
kanuni süresinde verilmiş olmalıdır.
Kanuni süresinden sonra verilen düzeltme veya pişmanlık beyannameleri ise şart ihlali sayılmamaktadır.
2. Vergilerin Ödenmiş Olması
Beyan edilen vergilerin yıllık gelir veya kurumlar vergisi beyannamesinin verildiği tarih itibarıyla ödenmiş olması gerekmektedir.
Dolayısıyla geçmişte vadesinde ödenmeyen bir verginin, beyanname verilmeden önce gecikme zammı ile birlikte ödenmesi halinde indirim hakkı korunabilmektedir.
3. Tarhiyat Bulunmaması
İndirimin hesaplanacağı yıl ve önceki iki yıl içerisinde mükellef adına ikmalen, re'sen veya idarece yapılmış kesinleşmiş bir tarhiyat bulunmamalıdır.
Ancak yapılan tarhiyatın yargı kararı, uzlaşma veya düzeltme hükümleri sonucunda tamamen ortadan kaldırılmış olması halinde bu şart ihlal edilmiş sayılmaz.
4. Vadesi Geçmiş Borç Bulunmaması
Yıllık beyannamenin verildiği tarih itibarıyla vergi dairelerine 1.000 TL'nin üzerinde vadesi geçmiş borç bulunmaması gerekmektedir.
5. Kaçakçılık Fiili İşlenmemiş Olması
İndirimin hesaplanacağı yıl ile önceki dört takvim yılında Vergi Usul Kanunu'nun 359'uncu maddesinde düzenlenen kaçakçılık suçlarına ilişkin fiillerin işlenmemiş olması şarttır.
İndirim Tutarı Nasıl Hesaplanır?
Şartları sağlayan mükellefler için indirim tutarı;
Hesaplanan Gelir veya Kurumlar Vergisi x %5
formülüyle hesaplanmaktadır.
Ancak hesaplanan indirim tutarı için her yıl yeniden değerleme oranına göre belirlenen bir üst sınır bulunmaktadır.
2026 yılında verilecek yıllık gelir ve kurumlar vergisi beyannamelerinde uygulanacak azami indirim tutarı 12.000.000 TL olarak belirlenmiştir.
Örneğin;
Hesaplanan kurumlar vergisi 40.000.000 TL ise,
İndirim tutarı 2.000.000 TL olacaktır.
Bu tutar doğrudan ödenecek kurumlar vergisinden düşülebilecektir.
İndirim Tutarının Tamamı Kullanılamazsa Ne Olur?
Bazı durumlarda ödenmesi gereken vergi tutarı, hesaplanan indirim tutarından daha düşük olabilmektedir.
Bu durumda kullanılmayan indirim tutarı nakden iade edilmez.
Ancak yıllık beyannamenin verilmesi gereken tarihi izleyen bir yıl içerisinde mükellefin diğer vergi borçlarına mahsup edilebilir.
Bir yıllık süre sonunda kullanılmayan tutarlar ise yanar ve iade edilmez.
Muhasebeleştirme Konusundaki Görüşümüz
Vergiye uyumlu mükelleflere sağlanan %5 vergi indiriminin muhasebe kayıtlarına nasıl alınacağı konusunda mevzuatta açık bir düzenleme bulunmamaktadır.
Bu nedenle uygulamada farklı görüşlerle karşılaşılmaktadır.
Bazı görüşlerde söz konusu tutarın 602 Diğer Gelirler hesabında, bazı görüşlerde ise 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar hesabında izlenebileceği ifade edilmektedir.
Kanaatimizce bu yaklaşım, vergi indiriminin gerçek mahiyetini tam olarak yansıtmamaktadır.
Çünkü %5 vergi indirimi;
Bir satış hasılatı değildir,
Bir hizmet geliri değildir,
Bir faaliyet geliri değildir,
İşletmenin olağan faaliyetlerinden doğan bir kazanç unsuru değildir.
Söz konusu avantaj, kurumlar vergisi veya gelir vergisi beyannamesi üzerinde hesaplanan vergi yükünü azaltan bir vergisel teşviktir.
Bu nedenle indirimin işletmenin dönem faaliyet sonuçları içerisinde gelir olarak gösterilmesi yerine, geçmiş yıl kârlarıyla ilişkilendirilmesinin daha doğru olduğu kanaatindeyiz.
Bu bakımdan vergi indiriminin 570 Geçmiş Yıllar Kârları Hesabı içerisinde izlenmesi, hem indirimin mahiyetine hem de mali tabloların gerçeği yansıtması ilkesine daha uygun bir yaklaşım olacaktır.
Sonuç
Vergiye uyumlu mükelleflere sağlanan %5 vergi indirimi, vergisel yükümlülüklerini zamanında yerine getiren mükellefler açısından önemli bir teşvik niteliğindedir.
Özellikle kurumlar vergisi mükellefleri bakımından milyonlarca liraya ulaşabilen bu avantajın kaybedilmemesi için;
Beyannamelerin süresinde verilmesi,
Vergilerin zamanında ödenmesi,
Vadesi geçmiş borçların kontrol edilmesi,
Tarhiyat ve inceleme risklerinin takip edilmesi
büyük önem taşımaktadır.
Vergiye gönüllü uyumun artırılması açısından son derece değerli olan bu uygulamanın kapsamının genişletilmesi ve daha fazla mükellefin yararlanabileceği hale getirilmesi, vergi bilincinin gelişmesine ve kayıtlı ekonominin güçlenmesine önemli katkı sağlayacaktır.